De schoonheid van een Geoffrey Chaucer-editie

De Britse televisiezender BBC Four presenteert op maandag 14 februari, tussen 21:30 uur en 22:00 uur onze tijd,  een aflevering van het programma The beauty of books. Deze keer worden daarin Medieval masterpieces besproken, zoals het Luttrell Psalter [1], en een bijzondere uitgave van Geoffrey Chaucer (ca. 1343-1400). Zijn naam is tot op de huidige dag blijven bestaan in verband met zijn Canterbury Tales uit de tweede helft van de veertiende eeuw. Reeds toen werd dat boek een bestseller. Een deel van de verhalen daaruit is nog door de Italiaanse regisseur Pier Paolo Pasolini (1922-1975) in 1972 verfilmd, en waarin de regisseur zelf voorkomt als de schrijver, die af en toe flink van zijn wederhelft op zijn kop krijgt.
__________
[1] Aangezien de link niet werkt via het normale kanaal, geven we u deze hier separaat om aan te klikken:  http://bijzondereboeken.blogspot.com/2011/02/een-middeleeuws-psalterium-en-geoffrey.html
__________
Afbeelding: Geoffrey Chaucer, die onder meer wordt gezien als de vader van de Engelstalige letteren. U ziet hier een zeventiende eeuw, anoniem, portret waarop tevens zijn wapenschild is afgebeeld.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boekbanden, Literatuur: Engels, Televisie

Drie ‘eerste drukken’ van Louis Couperus in één koop

Serendipiteit
Enige tijd geleden vond ik, tussen veel  in meer dan één opzicht verouderde boeken die veelal nog slechts als winkeldochter zouden kunnen fungeren — verspreid over zeven dozen, tegen de gevel van een antiquariaat —, voor de somma van één euro per boek, drie Couperus-uitgaven van begin vorige eeuw, alle in eerste druk, doch al deze exemplaren vertoonden in ieder geval één manco in de vorm van reparaties. Twee van de drie waren van een andere band voorzien, het derde vertoonde enkele andere ingrepen. Die feiten zijn zonder twijfel verantwoordelijk voor de wel zeer lage prijs. Het voor mij belangrijkste element van de aankoop bestaat echter in het feit dat ik geen van de drie werken in kwestie als los deel binnen het oeuvre van Couperus bezat. In alle gevallen betreft het uitgaven van de firma L.J. Veen te Amsterdam.



Over lichtende drempels
Het oudste van de drie Couperus-uitgaven in kwestie is in 1902 verschenen: Over lichtende drempels, met daarin vijf schetsen. In dat jaar waren bij uitgeverij Veen reeds twintig andere, al dan niet omvangrijke, letterkundige projecten van deze auteur verschenen, variërend van De kleine zielen in twee delen tot en met een kleiner werk als Extaze.
Dat exemplaar van Over lichtende drempels is in een veel latere periode gebonden in ietwat moderner materiaal dan goed een eeuw geleden gebruikelijk was. De rug is voorzien van blauw linnen, voorplat en achterplat zijn uitgevoerd in middengrijs, stevig, de tijd trotserend kunstleer van een betere kwaliteit — niet dat aalgladde skai.
Hoe stevig en handzaam de huidige vorm ook is, het grootste deel van de handelswaarde — eerste druk of om een andere reden bijzonder — is daardoor non-existent.
In het hieronder genoemde Couperus-boek uit 1908 worden reeds 28 verschenen titels genoemd en staan er tevens prijzen bij vermeld. Over lichtende drempels kostte, nu dus een eeuw geleden, ingenaaid ƒ 2,50, gebonden ƒ 2,90.

Aan den weg der vreugde
Louis Couperus voltooide de roman Aan den weg der vreugde in de zomer van 1906 in het Italiaanse Bagni di Lucca. Ook dit boek is voorzien van een band die niet van de uitgever stamt, maar wel een zeer wijd verbreid, klassiek te noemen voorkomen heeft: een bibliotheek-uiterlijk met een scheef-platte rug van fijndradig linnen dat tegen de katernen is aangeplakt, zoals ik dat in mijn jeugd aanvankelijk van alle boeken in de Openbare Bibliotheek en van de delen uit de verzameling van de Nuts Leesbibliotheek kende. Het voorplat, evenals het achterplat van het boek is voorzien van tamelijk fantasieloos in bruin- en crèmetinten gemarmerd papier dat voor de ouderen onder ons onmiddellijk en vrijwel uitsluitend associaties oproept met uitleen-boeken, zoals die werden gepresenteerd in de OB, alsook in leesmagazijnen: buurtbibliotheken die veelal waren gevestigd in sigarenzaak of werden gedreven in een kantoorboekhandel. Zelf ben ik in de tweede helft van de jaren vijftig getuige geweest van de werkzaamheden van de bibliothecaris van het Nut, die reeds toen de nieuwste aanwinsten voorzag van omslagen van doorzichtig plastic, het zogenaamde booklon, een materiaal dat de laatste druk van Van Dale’s Woordenboek der Nederlandse taal nog niet heeft gehaald.
Aan den weg der vreugde van Louis Couperus is voor het eerst uitgegeven in 1908.


Wreede Portretten

Het derde Couperus-boek van mijn stapel aanwinsten van begin deze week — waarvan ik vier boeken zelfs helemaal niet hoefde betalen — is verschenen in 1917 in een kleinere editie dan de beide overige hier omschreven boeken, Wreede Portretten — en, net als de andere, gedrukt door de Boek-, Courant- en Steendrukkerij G.J. Thieme te Nijmegen.
De tien portretten die daarin zijn opgenomen, worden door Louis Couperus op de volgende, bloemrijke wijze ingeleid in de eerste alinea’s van de eerste bijdrage: het opstel met de titel die eveneens aan de gehele bundel is gegeven.

Niets is moeilijker, uit een litterair oogpunt, dan portretten te geven van wie men in het leven, in een hôtel, in een pension, in een salon of op straat ontmoet, en misschien dat deze moeilijkheid, o lezer, mij heden aan spoort eene serie W r e e d e  P o r t r e t t e n te openen, welke galerij ik aanbeveel in uwe gratie. Niets is moeilijker en misschien, dat u deze uitspraakte modest toe klinkt uit mijn pen, maar dan moet ik u toch waarlijk verzekeren, dat mijne modestie er geene is als aanloopje bedoeld. Ik meen werkelijk dat niets moeilijker is. Want het W r e e d e  P o r t r e t is het portret, dat alléen als  “portret” bedoeld is, als zuiver, als realistiesch, als naturalistiesch portret, zonder erbarmen, noch voor het model, noch voor den schilder, den woordschilder zelven. Met het W r e e d e  P o r t r e t wil de portrettist zich geheel verborgen houden achter zijn pen-penseel en papier-palet en het portret niet te weeg brengen als een artistieke kop of interessante figuur, die goed zoû doen in een zijner romans. Met zijn
W r e e d e  P o r t r e t wil hij geven het portret a l l e e n  van zijn slachtoffer, zonder het aan wat ook van zelfbeeltenis te assimileeren : hij wil niet geven een  kunstvolle zielssilhouet, waarop zijn eigen psychiesch licht of schaduw valt; hij wil geven een kunst zoo dxroog en sober mogelijk, louter bedoeld om weêr te geven een erbarmingloos konterfeitsel. En dan is nièts moeilijker.

Ook aan deze derde aanwinst voor mijn huisbibliotheek is op een later tijdstip flink gesleuteld, en wel zodanig dat die ingrepen — deels met reepjes van het traditionele, in dit geval lichtbruine, plakband — enerzijds de handelswaarde — vanwege het feit dat het ook in dit geval om een eerste druk gaat — aanzienlijk hebben verlaagd, doch tegelijkertijd de levensduur in aanvaardbare staat heeft verlengd.

4 reacties

Opgeslagen onder Boekbanden, Literatuur: Nederlands

De bundel Poems uit 1891 van de Ierse auteur William Edward Hartpole Lecky

A WOMAN’S PORTRAIT

SHE was fair, but not so fair
That others were nof lovelier there ;
Hers was not the fleeting power
Of a brief impassioned hour,
But the charm that grows more dear
With each slow revolving year.
In her eye of cloudless blue,

In her smile so sweet and true,
You might read a spirit made
For the sunshine and the shade ;

Keen alike in work and pleasure,
Yet with self-control and measure ;
Brave and buoyant, wise and gay,
On the smooth or rugged way ;
‘Tis the type that wears the best,
Made for sympathy and rest.

Pinings for unreal things,
Morbid doubts and questionings,
All the weakness and the pain

Of the fever-stricken brain,
Turning from the things we see
To the things that cannot be,
Vanished in the healthy hue
Which around my past she threw,
And the sting of settled care
Passed away when she was there ;
For my life grew strong and brave

With the courage that she gave,
And the night at last has flown :

Hers the praise and hers alone.


William Edward Hartpole Lecky (1838-1903)
uit Poems (1891)

Meer gedichten van dezelfde auteur uit deze zelfde, zijn enige, bundel zijn te vinden onder de hieronder opgesomde links:


__________
Afbeelding: Karikatuur door SPY, opgenomen in Vanity Fair.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literatuur: Engels

Eerste druk van Opvluchten uit 1922

“Totale uitverkoop”
Op
de laatste zaterdag van mei dit jaar heeft één van de in mijn woonplaats gevestigde boekhandels totale uitverkoop gehouden, niet omdat er sprake zou zijn van opheffing van de zaak, maar om diverse andere redenen. Eén daarvan werd officieel medegedeeld: om ruimte te crëeren voor een veiling die twee dagen daarna in de winkelruimte zou worden gehouden. Kort daarop zouden de rekken en de vitrinekasten weer vol moeten staan met nieuw aangeschafte voorraden. Weliswaar duurde dat iets langer, maar over enkele dagen is er alweer een totale uitverkoop, en opnieuw omdat er de volgende week een veiling in dezelfde ruimte zal worden gerealiseerd.
Ook nu melden speciale folders dat alle aanwezige boeken — met uitzondering van die exemplaren welke zijn aangemerkt voor de veiling in kwestie of een nog latere — de laatste dag voor één euro per deel zullen worden verkocht.

Aart van der Leeuw
Tussen de vele interessante boeken die eind mei voor die wel heel lage prijs van de hand gingen, bevonden zich kunstboeken en parafernalia die alleen voor kenners van de bewuste onderwerpen aantrekkelijk was. Eén van de bijzondere exemplaren voor mij is de bundel Opvluchten gedichten van Aart van der Leeuw (1876-1931), voor het eerst verschenen in 1922, bij C.A. Mees te Santpoort. Het boek is gebonden in crèmekleurig dubbeldraads linnen en gedrukt op geschept Pannekoek-papier met watermerk. De totale oplaag van die eerste druk bedraagt 250 exemplaren; het mijne draagt het nummer 46. Het ignet voorop de band vertoont niet alleen de initialen van de uitgever, maar daaromheen een in die dagen gebruikelijke spreuk. De woorden daarvan begonnen doorgaans met de letters van de initialen. Dat is in dit geval nier aan de orde:

Schep uw geluck
Uit pers en druck

De bundel telt 64 gedichten met een uiterst fraaie, want zeer leesbare, letter. Twee daarvan kunt u vinden op onze zustersite Tempel der Dichtkunst.
Twee andere op de aan deze site redactioneel gelieerde site Rondom kunst en cultuur.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boekbanden, Literatuur: Nederlands

Vijf verhalen van Fritz Reuter in het Plattdütsch in band met reliëf-voorplat

Goed leesbaar
Niet elke Nederlander, ook     niet als deze (v/m) Duits           heeft geleerd, is in staat de       verhalen van Fritz Reuter in   het Plattdeutsch te lezen.         Voor Groningers, die hun         eigen dialect een beetje             onder de knie hebben,               vormen de teksten van Fritz   Reuter niet een al te groot       probleem, al zal ook bij de niet sterk geoefenden onder hen het aanhoren van dergelijke teksten aardig wat gemakkelijker zijn dan het lezen, en dan ook nog eens in de ‘ouderwetse’ Fraktur-druk.
Doch één van de vaker voorkomende spreuken in mijn schooltijd die de periode van het Duits leren bestreek, was Die Übung macht den Meister. In het Nederlands is de tegenhanger van die spreuk echter nog mooier: Oefening baart kunst.
Of het voor elke verzamelaar van boekbanden — vanwege het uiterlijk qua ontwerp of periode van ontstaan — van belang is of de inhoud van zo’n exemplaar in het Hoogduits, op Plattdeutsch  is of in Nederlandse vertaling.
Het boek op de afbeelding is de tiende druk van het werk in casu, het stamt uit 1882 en is uitgegeven te Wismar bij de Kinstorff’sche Hofbuchhandlung Verlagsconto. Het is de zesde band van de Sämmtliche Werke van Fritz Reuter (1810-1874), de titel luidt Schurr=Murr (jawel, met een dubbel koppelteken vanwege die Fraktur-druk.
Het boek maakt de indruk volkomen ongebruikt te zijn, aangezien het zonder extra ondersteuning dichtvalt als je het opent. En als er al in is gelezen, dan voorin en heeft degene die het getracht heeft, om welke reden dan ook, zij of haar pogingen snel opgegeven.
Ik vond het boek tussen de afgeschreven exemplaren in een antiquariaat in Stad voor de somma van één euro.

De ondertitel neem ik, vooralsnog zonder vertaling in het Hoogduits of Nederlands hieronder op, in de hoop dat de lezers van deze site het geheel kunnen begrijpen. Anders klaagt u maar, dan zullen we in latere instantie (in een reactie onder het verhaal of anderszins) de juiste betekenis aan u doen geworden. Er staat:

wat tausammen is schrapt ut de hochdütsche Schöttel.
Ut den plattdütschen Pott und den misschingschen Ketel.

De inhoud bestaat uit zes bijdragen, waarvan een inleidend gedicht, aan een vriend van Reuter, en vijf verhalen, waarvan de titels hieronder volgen, om u een soort van snelcursus Plattdeutsch te geven:

1. Wat bi ‘ne Üwerraschung ‘ruter kamen kann.
2. Hauhnefiten.
3. Abendteuer des Entspekter Bräsig, bürtig aus Meckelborg-Schwerin, von ihm selbst erzählt.
4. Von ’t Pird up den Esel.
5. Meine Vaterstadt Stavenhagen.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boekbanden, Literatuur: Duits

De Boekwinkel van Jakob van Liesveld te Antwerpen (Hendrik Leys, 1853)

Zo zag de schilder Hendrik Leys (1815-1869) de boekwinkel van Jakob van Liesveld te Antwerpen in 1853. Het meest opvallende daaraan is nog wel de aangeklede pop op ware grootte, die in een elke hand een tablet houdt waarop een boek ligt. Theoretisch zou het een moeder of iemand anders kunnen die iets ter keuze aan een (der) kind(eren) voorhoudt, maar daarvoor is het allemaal net iets te onbeweeglijk.
Hendrik Leys was een Belgisch graficus en schilder, die zich voornamelijk had toegelegd op historiestukken.

Zie ook het hierbij passende gedicht van Jan Luyken op de redactioneel aan deze website gelieerde Tempel der Dichtkunst.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Beeldende kunsten (schilderkunst)

Rembrandt-boek van Jozef Israëls in Engelse versie met veertig plakplaatjes

Ongeveer een eeuw oud
Omstreeks 1910 is het boek Rembrandt — Masterpieces in colour met als auteursnaam op de titelpagina Josef Israels (1824-1911) [1]illustrated with eight reproductions in colour — in een samenwerkingsverband van twee Engelstalige uitgevers gerealiseerd: T.C & E.C. Jack te Londen en Frederick A. Stokes Co., New York.
De uitgave daarvan die zich sedert anderhalf decennium in mijn huisbibliotheek bevindt, wijkt enigszins af van de beschrijvingen die ik langs elektronische weg bij een instantie voor informatie over antiquarische boeken heb kunnen vinden. Daar bleek ook dat er meerdere vertalingen zijn verschenen, die alle, naar ik aanneem op de Nederlandse editie zijn gebaseerd. Mijn versie vermeldt geen gegevens omtrent de oorsprong en degene die ervoor heeft gezorgd da de Engelse editie kon verschijnen.

Afwijkende uitgave
Opvallend is dat de tussen 40 bladen, vervaardigd van opdikkend papier, op acht plaatsen de genoemde illustraties op evenzovele dunnere baden van kunstdruk, niet voorzien van een paginanummer, zijn toegevoegd. Dat is echter niet alles wat afwijkt van een doorsnee-boek. Op diverse plekken is het geheel, tussen de katernen, voorzien van extra bladen — evenmin voorzien van paginanummer — met daarop voorgemerkte, donkerrood omlijnde gedeelten, bedoeld voor kleinere illustraties, die separaat konden worden ingeplakt.

Plakplaatjes
In Nederland kennen we zeker ook reeds een eeuw het systeem van grofweg gezegd: koppelverkoop van boeken die door de geïnteresseerde lezer op daarvor aangegeven plekken konden worden voorzien van plaatjes, die men gratis kreeg bij de aanschaf van (een) bakkerijproduct(en)
daarbij denken we aan de langdurig befaamde Verkade-albums — pepermunt (King-atlas) en thee (Tiktak), en nog zoveel anders.
De veertig plaatjes die nog aan het Rembrandt-boek moesten worden toegevoegd, werden verstrekt bij de aankoop van sigaretten van het merk
Splendo van de firma Abdath Co., Ltd., London. De fabrikant deed achterop elk plaatje de trotse mededeling: “Er zyn geen betere sigaretten ter wereld, waar men ook zoekt en hoeveel geld men ook zou besteden.”

Bijzonderheid
Wat ik uit mijn eigen jongste en jongere jaren nog ken aan boeken over landen en volken, over diersoorten en wat niet al, is dat het voor de gratis verstrekte plaatjes  — die men bij het product in kwestie kreeg — benodigde album tegen een ‘speciale prijs’ kon worden aangeschaft, waarna je met een kwastje en dat klassieke witte plaksel aan de slag kon.
In het geval van de speciale editie van dat Rembrandt-boek ging dat echter anders. Op de onderste helft van de achterzijde van elk plaatje stond het afgedrukt, en dat citeren we voor u: “Na onvangst van de complete serie van dezer Rembrandt fotographures (te adresseren aan: Ardath Tobacco Comp. Ltd., Postbus No. 115, Rotterdam) zal de Ardath Tobacco Comp. Ltd. u gaarne deze terugzenden, zonder eenige kosten, in een prachtig album met Rembrandt’s Meesterstukken in kleuren.” De hier en daar ietwat krakkemikkige tekst geeft aan dat het om een niet al te nauwgezette vertaling gaat.
Het zal bij de firma in kwestie niet zonder bijbedoeling zijn geweest dat men voor deze oplossing heeft gekozen. In principe lijkt het goedkoper om alleen zo’n boek op te sturen of in sigarenzaken beschikbaar te stellen. Maar portokosten waren toen nog niet echt hoog, en door toepassing van deze methode zou de fabrikant de beschikking krijgen over de adressen van de verzamelaars, die hoogstwaarschijnlijk tervens rokers waren, en men in een later stadium alsnog gericht informatiemateriaal zou kunnen sturen.

Slordigheden
Kennelijk heeft die firma thuiswerkers ingeschakeld voor het plakwerk.  Die indruk wordt nog eens versterkt door de toestand van het exemplaar dat ik beschikbaar heb: de genummerde, in te plakken plaatjes (1-40) zijn in een willekeurige volgorde verspreid over het boek: nummer 17 bevindt zich op plek 1 en met nummer 38 eindigt het verhaal. Compleet is de serie wel. Zou een brave huismoeder, die iets moest bijverdienen, op haar beurt weer ‘personeel’ hebben ingeschakeld, bij voorbeeld een eigen jong kind dat nog niet kon lezen?
Van de acht kleurenplaten ontbreekt in het binnenwerk van mijn exemplaar het zesde.  Maar gezien de beschrijving —
Portrait of a young man [2] komt die overeen met de afbeelding op het voorplat. Dan zal ook dat wel een onderdeel van het thuiswerk zijn geweest, deze afbeelding exact uit te snijden en in het verdiepte, rechthoekige gedeelte van het voorplat zijn aangebracht. Maar misschien is het ook allemaal wel heel anders.
_________
[1] Jozef Israëls heeft dit Rembrandt-boek geschreven in het eerste decennium van de twintigste eeuw, delen ervan zijn, kennelijk in etappes, gepubliceerd.
[2] Ten tijde van het ontstaan van het Rembrandt-boek in kwestie bevond dat stuk zich in het Pitti Paleis te Florence. Aangenomen werd toen dat het hierbij ging om een zelfportret van Rembrandt van omstreeks 1635.
__________
NB: Het boek is nog wel in enkele antiquariaten voorradig, zij het niet in perfecte staat, d.w.z. met beschadigingen of ontbrekende illustraties.
____________
Afbeeldingen
1. Voorplat van de Engelse editie van Jozelf Israëls boek over Rembrandt.
2. Tekstgedeelte op de titelpagina.
3. Eén van de veertig ‘plakplaatjes’ op het formaat 6,3 x 7,4 cm.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Beeldende kunsten (schilderkunst), Buitenlandse literatuur