Categorie archief: Literatuur: Nederlands

Drie ‘eerste drukken’ van Louis Couperus in één koop

Serendipiteit
Enige tijd geleden vond ik, tussen veel  in meer dan één opzicht verouderde boeken die veelal nog slechts als winkeldochter zouden kunnen fungeren — verspreid over zeven dozen, tegen de gevel van een antiquariaat —, voor de somma van één euro per boek, drie Couperus-uitgaven van begin vorige eeuw, alle in eerste druk, doch al deze exemplaren vertoonden in ieder geval één manco in de vorm van reparaties. Twee van de drie waren van een andere band voorzien, het derde vertoonde enkele andere ingrepen. Die feiten zijn zonder twijfel verantwoordelijk voor de wel zeer lage prijs. Het voor mij belangrijkste element van de aankoop bestaat echter in het feit dat ik geen van de drie werken in kwestie als los deel binnen het oeuvre van Couperus bezat. In alle gevallen betreft het uitgaven van de firma L.J. Veen te Amsterdam.



Over lichtende drempels
Het oudste van de drie Couperus-uitgaven in kwestie is in 1902 verschenen: Over lichtende drempels, met daarin vijf schetsen. In dat jaar waren bij uitgeverij Veen reeds twintig andere, al dan niet omvangrijke, letterkundige projecten van deze auteur verschenen, variërend van De kleine zielen in twee delen tot en met een kleiner werk als Extaze.
Dat exemplaar van Over lichtende drempels is in een veel latere periode gebonden in ietwat moderner materiaal dan goed een eeuw geleden gebruikelijk was. De rug is voorzien van blauw linnen, voorplat en achterplat zijn uitgevoerd in middengrijs, stevig, de tijd trotserend kunstleer van een betere kwaliteit — niet dat aalgladde skai.
Hoe stevig en handzaam de huidige vorm ook is, het grootste deel van de handelswaarde — eerste druk of om een andere reden bijzonder — is daardoor non-existent.
In het hieronder genoemde Couperus-boek uit 1908 worden reeds 28 verschenen titels genoemd en staan er tevens prijzen bij vermeld. Over lichtende drempels kostte, nu dus een eeuw geleden, ingenaaid ƒ 2,50, gebonden ƒ 2,90.

Aan den weg der vreugde
Louis Couperus voltooide de roman Aan den weg der vreugde in de zomer van 1906 in het Italiaanse Bagni di Lucca. Ook dit boek is voorzien van een band die niet van de uitgever stamt, maar wel een zeer wijd verbreid, klassiek te noemen voorkomen heeft: een bibliotheek-uiterlijk met een scheef-platte rug van fijndradig linnen dat tegen de katernen is aangeplakt, zoals ik dat in mijn jeugd aanvankelijk van alle boeken in de Openbare Bibliotheek en van de delen uit de verzameling van de Nuts Leesbibliotheek kende. Het voorplat, evenals het achterplat van het boek is voorzien van tamelijk fantasieloos in bruin- en crèmetinten gemarmerd papier dat voor de ouderen onder ons onmiddellijk en vrijwel uitsluitend associaties oproept met uitleen-boeken, zoals die werden gepresenteerd in de OB, alsook in leesmagazijnen: buurtbibliotheken die veelal waren gevestigd in sigarenzaak of werden gedreven in een kantoorboekhandel. Zelf ben ik in de tweede helft van de jaren vijftig getuige geweest van de werkzaamheden van de bibliothecaris van het Nut, die reeds toen de nieuwste aanwinsten voorzag van omslagen van doorzichtig plastic, het zogenaamde booklon, een materiaal dat de laatste druk van Van Dale’s Woordenboek der Nederlandse taal nog niet heeft gehaald.
Aan den weg der vreugde van Louis Couperus is voor het eerst uitgegeven in 1908.


Wreede Portretten

Het derde Couperus-boek van mijn stapel aanwinsten van begin deze week — waarvan ik vier boeken zelfs helemaal niet hoefde betalen — is verschenen in 1917 in een kleinere editie dan de beide overige hier omschreven boeken, Wreede Portretten — en, net als de andere, gedrukt door de Boek-, Courant- en Steendrukkerij G.J. Thieme te Nijmegen.
De tien portretten die daarin zijn opgenomen, worden door Louis Couperus op de volgende, bloemrijke wijze ingeleid in de eerste alinea’s van de eerste bijdrage: het opstel met de titel die eveneens aan de gehele bundel is gegeven.

Niets is moeilijker, uit een litterair oogpunt, dan portretten te geven van wie men in het leven, in een hôtel, in een pension, in een salon of op straat ontmoet, en misschien dat deze moeilijkheid, o lezer, mij heden aan spoort eene serie W r e e d e  P o r t r e t t e n te openen, welke galerij ik aanbeveel in uwe gratie. Niets is moeilijker en misschien, dat u deze uitspraakte modest toe klinkt uit mijn pen, maar dan moet ik u toch waarlijk verzekeren, dat mijne modestie er geene is als aanloopje bedoeld. Ik meen werkelijk dat niets moeilijker is. Want het W r e e d e  P o r t r e t is het portret, dat alléen als  “portret” bedoeld is, als zuiver, als realistiesch, als naturalistiesch portret, zonder erbarmen, noch voor het model, noch voor den schilder, den woordschilder zelven. Met het W r e e d e  P o r t r e t wil de portrettist zich geheel verborgen houden achter zijn pen-penseel en papier-palet en het portret niet te weeg brengen als een artistieke kop of interessante figuur, die goed zoû doen in een zijner romans. Met zijn
W r e e d e  P o r t r e t wil hij geven het portret a l l e e n  van zijn slachtoffer, zonder het aan wat ook van zelfbeeltenis te assimileeren : hij wil niet geven een  kunstvolle zielssilhouet, waarop zijn eigen psychiesch licht of schaduw valt; hij wil geven een kunst zoo dxroog en sober mogelijk, louter bedoeld om weêr te geven een erbarmingloos konterfeitsel. En dan is nièts moeilijker.

Ook aan deze derde aanwinst voor mijn huisbibliotheek is op een later tijdstip flink gesleuteld, en wel zodanig dat die ingrepen — deels met reepjes van het traditionele, in dit geval lichtbruine, plakband — enerzijds de handelswaarde — vanwege het feit dat het ook in dit geval om een eerste druk gaat — aanzienlijk hebben verlaagd, doch tegelijkertijd de levensduur in aanvaardbare staat heeft verlengd.

Advertenties

4 reacties

Opgeslagen onder Boekbanden, Literatuur: Nederlands

Eerste druk van Opvluchten uit 1922

“Totale uitverkoop”
Op
de laatste zaterdag van mei dit jaar heeft één van de in mijn woonplaats gevestigde boekhandels totale uitverkoop gehouden, niet omdat er sprake zou zijn van opheffing van de zaak, maar om diverse andere redenen. Eén daarvan werd officieel medegedeeld: om ruimte te crëeren voor een veiling die twee dagen daarna in de winkelruimte zou worden gehouden. Kort daarop zouden de rekken en de vitrinekasten weer vol moeten staan met nieuw aangeschafte voorraden. Weliswaar duurde dat iets langer, maar over enkele dagen is er alweer een totale uitverkoop, en opnieuw omdat er de volgende week een veiling in dezelfde ruimte zal worden gerealiseerd.
Ook nu melden speciale folders dat alle aanwezige boeken — met uitzondering van die exemplaren welke zijn aangemerkt voor de veiling in kwestie of een nog latere — de laatste dag voor één euro per deel zullen worden verkocht.

Aart van der Leeuw
Tussen de vele interessante boeken die eind mei voor die wel heel lage prijs van de hand gingen, bevonden zich kunstboeken en parafernalia die alleen voor kenners van de bewuste onderwerpen aantrekkelijk was. Eén van de bijzondere exemplaren voor mij is de bundel Opvluchten gedichten van Aart van der Leeuw (1876-1931), voor het eerst verschenen in 1922, bij C.A. Mees te Santpoort. Het boek is gebonden in crèmekleurig dubbeldraads linnen en gedrukt op geschept Pannekoek-papier met watermerk. De totale oplaag van die eerste druk bedraagt 250 exemplaren; het mijne draagt het nummer 46. Het ignet voorop de band vertoont niet alleen de initialen van de uitgever, maar daaromheen een in die dagen gebruikelijke spreuk. De woorden daarvan begonnen doorgaans met de letters van de initialen. Dat is in dit geval nier aan de orde:

Schep uw geluck
Uit pers en druck

De bundel telt 64 gedichten met een uiterst fraaie, want zeer leesbare, letter. Twee daarvan kunt u vinden op onze zustersite Tempel der Dichtkunst.
Twee andere op de aan deze site redactioneel gelieerde site Rondom kunst en cultuur.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boekbanden, Literatuur: Nederlands

Een Lent van Vaerzen, debuutbundel van Louis Couperus, in tweede druk

Een meevaller tussendoor
€ 80,— stond en staat op het schutblad van Een Lent van Vaerzen, dat ik jongstleden zaterdag kocht in een semi-antiquariaat annex veilinghuis. In de etalage lag een stapel bundels gedichten met de mededeling dat er een grote voorraad was aangekomen. Hoe relatief zo’n begrip ook is, voor een winkel van dat formaat vormen tien meter gedichten inderdaad  een grote voorraad. Tussen al die dunne, kleine en grote, middelgrote en omvangrijke anthologieën — waartussen een enkel genummerd exemplaar, hier en daar een eerste druk of een exemplaar met opdracht — stond eveneens, vrij onopvallend, het hierbij afgebeelde deel uit 1893: een tweede druk, uitgekomen bij L.J. Veen te Amsterdam, van de in 1884 voor het eerst, bij J.L. Beijers te Utrecht, verschenen debuutbundel van Louis Couperus (1863-1923).


Tweede druk, 1893
Die eerste druk is vanzelfsprekend interessant, niet in de laatste plaats doordat het boek op dit moment bij twee antiquariaten in Nederland te koop is: bij beide zaken voor dezelfde prijs: € 750,—. Die tweede druk hoeft, het ligt voor de hand, niet zo veel op te brengen, maar na enig zoeken vond ik ook daarvan twee exemplaren bij twee verschillende boekhandelaren. Voor het ene exemplaar moet € 85,— worden neergeteld, het andere mag men het zijne noemen voor € 110,—.
Laatstgenoemd exemplaar bleek volgens de informatie te zijn voorzien van een naam en een nummer op het schutblad.
In beide gevallen gaat om de boven beschreven editie uit 1884. Een ster met wolken siert het voorplat, de titel is in relatie grote gouden lettters aangebracht en onderaan is de handtekening van de auteur, ook al in goud te vinden. Het exemplaar dat ik heb meegenomen, tegen betaling van een geringer bedrag dan voorin het boek is vermeld, is weinig gelezen: als je het opent en niet tegenhoudt, valt het direct weer dicht. Hier en daar zijn wel enige watervlekjes bespeurbaar, hetgeen zal wijzen op een ietwat vochtige omgeving. Het blauwe, fijndradige linnen van de band — zo fijndradig en glad dat je geneigd bent het als zijde te kwalificeren — bevindt zich in onberispelijke staat.
Tijdens het afrekenen van enige voor mij interessante bundels en bloemlezingen, pikte de handelaar — niet een man die oorspronkelijk uit het boekenvak komt, maar wel al geruime tijd in deze handel opereert — direct dit boek uit de stapels, en sprak:  “Dit is een prachtig bandje. En kijk eens wat er voorin staat: tachtig euro! En dat krijg jij van mij mee voor twee euro.”


Afbeeldingen
1. Voorplat, zoals in de tekst omschreven, van de tweede druk van Een Lent van Vaerzen, 1893.
2. Pagina (41) uit de bundel in kwestie, met Een portret uit de Afdeling Een viertal sonnetten.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literatuur: Nederlands